Książki o Afryce
Somalia
Dryland
(Somalia)Ranking: ★★★
Autor: Piskała Konrad
Język: polski
Książka stanowi swoisty zapis podróży – nie tylko tej fizycznej, na trasie Warszawa – Addis Abeba – Hargejsa – Mogadiszu, ale przede wszystkim podróży w głąb somalijskiej rzeczywistości lat 2011–2014. Autor konstruuje opowieść wokół Abdulkadira, Somalijczyka mieszkającego w Warszawie, którego historia staje się pretekstem do nakreślenia szerszego obrazu regionu. Ramy czasowe i niektóre wątki książki ocierają się o „Burmistrza Mogadiszu” Andrew Hardinga - książkę, którą przeczytałem nieco wcześniej, co pozwala na ciekawą konfrontację obu perspektyw.
Trzeba jednak przyznać, że to nie główny bohater stanowi pierwszy plan. Choć wywiad z Abdulkadirem stanowi ważną oś książki, jej główną treść wypełniają historie zwykłych ludzi oraz, moim zdaniem najbardziej udane, opisy funkcjonowania somalijskiego społeczeństwa – to one niosą największą wartość poznawczą tej lektury.
Koloryt „Drylandu” jest dość ponury. Autor operuje szarą, smutną paletą barw, kreśląc obraz pełen brudu, nieszczęść i wszechobecnego cierpienia. Choć książkę czyta się dobrze dzięki sprawnej narracji, należy zachować ostrożność – łatwo zarazić się bijącym z kartek wszechsmutkiem. Afryka w tym wydaniu jest posępna, wyzuta z prawdziwej miłości i głębszych uczuć.
Lektura pozostawia czytelnika z pytaniami: czy ten przygnębiający obraz jest wiernym odbiciem somalijskiej rzeczywistości, czy jest to celowe wycelowanie literackim obiektywem w tą część spektrum emocji, czy może ta posępność siedzi raczej w głowie autora niż w samej Afryce?
The Mayor of Mogadishu
(Somalia)Ranking: ★★
Autor: Harding Andrew
Język: angielski
Historia opisana przez Andrew Hardinga jest historią Tarzana, a właściwie Mohameda Nura, który sprawował funkcję burmistrza stolicy Somalii w latach 2010-2014. W okresie, w którym Tarzan obejmował urząd toczyła się Bitwa o Mogadiszu, w której bojownicy Al-Shabab walczyli z efemerycznym Tymczasowym Rządem Federalnym o kontrolę nad miastem.
W opowieści biografia Mohameda Nura przeplata się z historią Somalii i Mogadiszu, zaczynając od czasów, w których ziemie, na których rozgrywa się fabuła książki były jeszcze Włoskim Somali, poprzez upadek reżimu Siada Barre w 1991 aż do roku 2016, gdy nasz bohater po odwołaniu z funkcji burmistrza aspiruje do roli prezydenta. Autor sięga po bezpośrednie relacje Tarzana, jak również wywiady z osobami mu bliskimi. Akcent tej konstrukcji jest wyraźnie przesunięty na samą postać bohatera. Nie jest to lektura, która uporządkuje zagmatwaną historię Somalii, raczej naświetli jej równie istotne tło.
To, czego mi w „Burmistrzu Mogadiszu” brakowało, to relacja autora z protagonistą. Mohamed Nur wydaje się być tylko narzędziem, zabiegiem marketingowy, którego Andrew Harding używa w produkcji książki.
PS Dopełniając ramy czasowe książki warto dodać, że w 2017 roku Mohamed Nur przegrał w wyborach prezydenckich z Mohamedem Abdullahim Farmaajo a w latach 2018-2022 pełnił funkcję ambasadora Somalii w Kenii.
War and Peace in Somalia
(Somalia)Ranking: ★★
Autor: Keating Michael
Język: angielski
Redaktor zbioru zamieszczonych w książce raportów - Michael Keating - w latach 2016-2018 był Specjalnym Przedstawicielem Sekretarza generalnego ONZ w Somalii. Z tego też okresu pochodzą zebrane opracowania, wpisujące się tematycznie z podtytuł „Narodowe niesprawiedliwości, lokalny konflikt i Asz-Szabab”. Opracowań jest 44 i każde ma taki sam format: sylwetka autora, streszczenie, wstęp, treść główna, podsumowanie, rekomendacje. Jest to bardziej zbiór oddzielnych publikacji, niż samodzielna książka. O ile bowiem sama treść bywa interesująca, to powielanie w każdym z 44 wstępów informacji o upadku Somalii wraz z upadkiem reżimu Siada Barre może być irytujące. Zbędne i przydające czytelniczej niestrawności są wszystkie streszczenie, wstępy i podsumowania, będące powieleniem treści głównej. Ta jednak bywa ciekawa, interesujące są na przykład rozdziały zawierające wywiady z Somalijczykami lub te poświęcone roli kobiet w Asz-Szabab.
Końcowa część każdego z opracowań zawiera konkretne wskazówki i rady, co należy uczynić, by w Somalii zapanował pokój a fundamentalizm Asz-Szabab stracił poparcie. W przeważającej mierze artykuły są napisane przez obcokrajowców lub somalijską diasporę i trudno oprzeć się wrażeniu, że rekomendacje owe stanowią napisaną z perspektywy miękkiego fotela abstrakcję. Przytoczę kilka z nich: aby zakończyć prześladowania na tle klanowym należy wprowadzić kodeks postępowania sił rządowych; wprowadzenie przez somalijski rząd prawa zabraniającego sprawcom zbrodni wojennych sprawowania funkcji publicznych w celu ukrócenia bezkarności; zakończyć tolerancję przemocy wobec mężczyzn, młodzieży i kobiet. Proste, wystarczy zrealizować te trzy zalecenia a w Somalii nastanie pokój.
Fighting for Peace in Somalia
(Somalia)Ranking: ★★★
Autor: Williams Paul D.
Język: angielski
Pierwszy rzut oka nie zapowiada ciekawej lektury - wertując kartki napotkamy na duże zagęszczenie skrótów, tabel i statystyk. APC, BNDF, IGAD i RPG strzegą przed pochopną rzetelnością oceny książki. Po pierwszych rozdziałach wiedziałem już, że nie będzie to stracony czas.
“Walka o pokój w Somalii” jest szczegółowym opisem i analizą działań operacji pokojowej Unii Afrykańskiej w Somalii - AMISOM - w latach 2007-2017. Autor z naukową precyzją przedstawia geopolityczny układ sił oraz sytuację w samej Somalii przed lądowaniem w Mogadiszu żołnierzy AMISOM, jak i w trakcie trwania operacji. Opis ma wiele znamion raportu, zawierającego przyczyny, sam przebieg oraz wnioski końcowe z operacji pokojowej.
Williams rozpoczyna książkę kilka lat przed erą AMISOM, ciekawie nakreślając sytuację wewnętrzną w kraju Rogu Afryki. W okresie tym powstaje Tymczasowy Rząd Federalny Somalii (z siedzibą w Kenii), Unia Trybunałów Islamskich zdobywa Mogadiszu a następnie ponosi klęskę w wyniku inwazji wojsk Etiopii. Na tak przygotowany grunt wchodzi AMISOM, która ma zająć miejsce Etiopczyków ale i konkurować militarnie z radykalnymi pozostałościami Unii Trybunałów Islamskich pod nazwą Asz-Szabab. Przez cały okres istnienia misji Unii Afrykańskiej w Somalii mamy więc do czynienia ze starciami wewnątrz trójbiegunowego układu rządu tymczasowego, AMISOM i Asz-Szabab, na który nakłada się rozbieżność interesów i sposobów postępowania państw, których wojska zostały wysłane do Somalii, Unii Afrykańskiej i Organizacji Narodów Zjednoczonych (w dużym uproszczeniu, stron konfliktu i geopolitycznych graczy było więcej). Książka jest w dużej mierze katalogiem sprzecznych celów, braku komunikacji zaangażowanych stron, niedopasowań planów do rzeczywistości i oczekiwań niepodpartych zasobami. “Fighting for Peace in Somalia” może być dobrym źródłem informacji do wykorzystania przy planowaniu kolejnych operacji pokojowych a dla osób interesujących się Afryką i Somalią hobbystycznie jest to moim zdaniem jedna z lepszych książek o współczesnej historii tego kraju.
Somalia - Unending Turmoil, Since 1975
(Somalia)Ranking: ★★
Autor: Venter Al J.
Język: angielski
Somalia jest wyjątkiem na skalę nie tylko Afryki, ale i całego kontynentu. O tym, jak się zwykło o tym kraju mówić, upadłym kraju nie wspominają już nawet mainstreamowe media, choć wydarzenia z tego zakątku Rogu Afryki nie ustępują dramaturgii innym. Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego wydawałoby się jednolity pod niemal każdym względem naród od dziesięcioleci dzielą krwawe waśnie? Książka Al J. Ventera jest obietnicą odpowiedzi na te pytania.
Początek książki podsyca te obietnice, które niestety niebawem okazują się czcze. Dużo powtarzających się tez i znaków zapytania, powierzchowne teksty bez próby analizy przyczyn wypełniają kilka pierwszych rozdziałów. Brakuje nawet rzetelnego przedstawienia Somalii, jako takiej - nie znajdziemy tu prawie nic o etnicznych, religijnych, czy też klanowych podziałach Somalii.
Autor był w Somalii kilkukrotnie, przed i po 1993, o czym kilkukrotnie przypomina, stawiając innych autorów piszących o Somalii w swoim eksperckim cieniu. Niczego świeżego ten ekspertyzm jednak nie wnosi a spojrzenie na Somalię nie odbiega znacznie od kanapowego teleoglądacza. Biadolenie, jak to w Somalii jest źle, podobnej treści narzekania znajomego pilota z RPA, problemy z piractwem, bazy Al-Shabaab w Puntlandzie. Karuzela problemów i tylko Al-Shabaab przedstawiony jest jako dobrze zorganizowana, sprawnie działająca grupa. Niedaleko tej książce do tabloidu.