Książki o Afryce
Trypoliskie ABC
(Libia)Ranking: ★★★
Autor: Samusik Jerzy
Język: polski
Pod koniec lat osiemdziesiątych w Libii przebywało około czternastu tysięcy Polaków. Nie byli to turyści, lecz przebywający na zaproszenie Kadafiego lekarze, inżynierowie oraz inni specjaliści. Libia, do niedawna jeden z najbardziej zacofanych krajów świata, realizowała napędzany petrodolarami program rozwoju a miejscowych fachowców nie było.
Jerzy Samusik był jednym z przebywających w Libii Polaków, poza pracą zawodową zajął się opisaniem kraju, w którym pracował. Tak powstało „Trypoliskie ABC” - po części przewodnik po ciekawych miejscach, po części przekrój przez kulturę i historię Libii od czasów starożytnych po czasy „zielonej rewolucji”, które to wydarzenie autor szczególnie akcentuje. Książka nie jest specjalnie pasjonującą lekturą; raczej wstępem do dalszego poznawania tego kraju
Afryka, Korzenie buntu
(Afryka ogólnie)Ranking: ★★
Autor: Woddis Jack
Język: polski
Dlaczego Afrykanie dążą do niepodległości? Rok 1960, gdy Jack Woddis pisał tę książkę był czasem przełomu, gdy Afryka po okresie kolonializmu coraz głośniej i skuteczniej domagała się samostanowienia. Dlaczego właśnie wtedy i jakie były przyczyny, korzenie buntu?
Autor upatruje źródeł w zmianach, które kolonializm wprowadził w obowiązujące od wieków zasady funkcjonowania lokalnych społeczności. Te najistotniejsze to wprowadzenie prywatnej własności ziemi (do tej pory ziemia w Afryce była własnością plemienia czy klanu, a nie jednej osoby) oraz podatków pieniężnych (wcześniej trybut świadczyło się pracą lub towarami). Te z kolei zmusiły Afrykanina do pracy najemnej i migracji za pracą do ośrodków miejskich. Stąd już blisko do klasy robotniczej i proletariatu, co Woddis sprytnie łączy z Marksem i Leninem. Połączeniu temu brakuje jednak obiektywizmu. Wyraźnie widać lewicowe, niemal rewolucyjne poglądy autora, przez co cała książka traci, oddalając się od literatury faktu w kierunku manifestu i wezwania do walki. Myślę, że ta książka jest już po prostu przeterminowana.
Świt nad Nigrem
(Nigeria)Ranking: ★★
Autor: Śliwka-Szczerbic Władysław
Język: polski
Książka została wydana w 1980 roku, a więc już dwadzieścia lat po uzyskaniu przez Nigerię niepodległości i jakiś czas po odkryciu ropy naftowej. Książka opowiada o pomyślnych perspektywach rozwoju gospodarczego oraz próbach spojenia w jedno iskrzącej konfliktami etnicznymi i religijnymi nigeryjskiej społeczności. Tak się złożyło, że połowę tej książki przeczytałem tuż przed moim wyjazdem do Nigerii i dokończyłem lekturę po powrocie.
Skąd autor czerpał optymizm? Nie wiem. Chyba trochę z retoryki przywódców partyjnych lat 70-tych w Polsce (Śliwka-Szczerbic był członkiem pierwszej polskiej misji oficjalnej do Nigerii). W Nigerii pomimo, że problemy są, rząd ma przygotowany plan pięcioletni - panaceum, po zażyciu którego nastanie pokój i dobrobyt. Z zaciekawieniem czytałem więc o zatwierdzonych planach wybudowania „transsaharyjskiej magistrali” Algier-Kano-Lagos, której otwarcie było zaplanowane na lata 80-te. Gdy po przerwie kończyłem lekturę książki, doświadczony już miejscową rzeczywistością, przy czytaniu podobnych nowin, trudno było mi się czasami powstrzymać od śmiechu (np. był plan, by w latach 80-tych zelektryfikować wszystkie wsie, podczas gdy nawet dzisiaj w największym mieście Lagos dostęp do energii elektrycznej mają tylko nieliczni i to przez kilka godzin na dobę). Można by podsumować, że „Świt nad Nigrem” to historia planu dziesięcioletniego, który nigdy nie został zrealizowany.
Przed podbojem
(Afryka ogólnie)Ranking: ★★★
Autor: Dziubiński Andrzej
Język: polski
Sięgając po tę książkę sądziłem, że będę miał do czynienia z nudnym wywodem, kolejną „cegłą” traktującą historię ściśle naukowo. Gdybym przeczytał jednak do końca tytuł zamiast wydawać osądy z uwagi na to, co napisano wielkimi literami, moje uprzedzenie byłoby pewnie mniejsze - „Afryka północna i zachodnia w relacjach z XVIII i XIX wieku”.
Książka jest zbiorem krótkich relacji (każda z nich ma maksymalnie do kilku stron), opatrzonych komentarzami autorów (współautorem jest Jan Milewski). Zgodnie z tytułem są to relacje podróżników i odkrywców, którzy jako pierwsi przybyli na czarny ląd; w czasach, gdy pod słowem „kolonializm” kryło się zaledwie kilka faktorii na wybrzeżu Atlantyku a biały człowiek nie zapuszczał się zwykle dalej w głąb lądu niż na odległość armatniego strzału. Wśród autorów relacji znajdziemy zatem takie sławy jak Mungo Park (odkrył, że Niger płynie w kierunku wschodnim, a nie zachodnim, jak sądzono), Heinrich Barth (autor wielu pierwszych map Sudanu Zachodniego, który przez Saharę dotarł do Czadu); René Caillié (pierwszy biały, który jako „przebrany” muzułmanin wrócił żywy z Timbuktu).
Reasumując, po przeczytaniu tej pozycji, uważam, że stanowi ona podstawową lekturę dla każdego średnio zaawansowanego afrykanisty.
Pierwotne religie czarnej Afryki
(Afryka ogólnie)Ranking: ★★
Autor: Zajączkowski Andrzej
Język: polski
Niewielka książeczka (gdyby usunąć umieszczone co drugą stronę niewiele wnoszące do tematu ilustracje, objętością pasowałaby raczej do publikacji w periodyku a nie książki). Zajączkowski przybliża niewtajemniczonemu czytelnikowi wiedzę na temat religii rodzimych Afryki, systemów wierzeń w latach, zanim na Czarny Ląd dotarli misjonarze i wyznawcy islamu. Autor porusza się głównie po terenie Afryki Zachodniej, wyjątkowo tylko sięgając po przykłady z innych części kontynentu.
Przy tak małej objętości książki nasuwa się pytanie - do kogo ona jest adresowana? Moim zdaniem zainteresowany czytelnik będzie czuł niedosyt, zaś laik nie sięgnie po tę książkę wcale. Może w 1965 roku, gdy „Pierwotne religie czarnej Afryki” pojawiły się na rynku, była to lektura obowiązkowa na poziomie szkoły średniej?